Meldonium of L-carnitine: wat is het verschil?
Meldonium kreeg wereldwijde bekendheid door een reeks dopingzaken, L-carnitine staat al jaren in de schappen als vetverbrander. Beide hebben met carnitine te maken, maar ze werken precies tegengesteld. De redactie legt de verschillen uit, inclusief de juridische status en de dopingregels.
Twee stoffen rond hetzelfde molecuul
Meldonium en L-carnitine worden op fora soms als alternatieven voor elkaar genoemd, omdat beide iets met "energie" en vetverbranding te maken zouden hebben. In werkelijkheid grijpen ze aan op hetzelfde systeem, maar in tegengestelde richting. Meldonium verlaagt de aanmaak van carnitine, terwijl L-carnitine juist extra carnitine levert.
Carnitine is een kleine, wateroplosbare stof die nodig is om langketenige vetzuren de mitochondriën binnen te loodsen, waar ze worden verbrand. Het lichaam maakt zelf carnitine aan uit lysine en methionine, en haalt daarnaast een deel uit voeding, vooral uit rood vlees.
Meldonium (merknaam Mildronate) werd in de jaren zeventig in Letland ontwikkeld. Het is in een aantal Oost-Europese landen geregistreerd voor hartaandoeningen, maar heeft in Nederland en in de meeste EU-landen geen handelsvergunning. L-carnitine daarentegen is breed verkrijgbaar als voedingssupplement en in sommige vormen als geneesmiddel bij aangeboren carnitinedeficiëntie.
Het belangrijkste praktische verschil voor sporters: meldonium staat sinds 1 januari 2016 op de WADA-lijst van verboden middelen, L-carnitine niet.
Hoe werkt meldonium?
Meldonium remt het enzym gamma-butyrobetaïne-hydroxylase, dat de laatste stap in de carnitinesynthese verzorgt. Daardoor dalen de carnitinespiegels in weefsels en verschuift de energiestofwisseling van het hart en de spieren van vetverbranding naar glucoseverbranding. Glucose levert per molecuul zuurstof iets meer energie op, wat bij zuurstoftekort in het hart theoretisch voordelig kan zijn.
Op basis van dat principe is meldonium in Oost-Europa toegepast bij angina pectoris, hartfalen en herstel na een herseninfarct. De meeste klinische studies komen uit de regio waar het middel is ontwikkeld en zijn methodologisch niet altijd vergelijkbaar met westerse registratieonderzoeken.
Dat meldonium in de sport werd gebruikt, bleek pas goed toen Duitse onderzoekers in 2015 duizenden dopingcontrolemonsters analyseerden en in een opvallend deel ervan meldonium aantroffen. Het jaar daarop volgde de plaatsing op de verboden lijst, onder de categorie hormoon- en metabole modulatoren (S4).
Over het werkelijke prestatievoordeel bij gezonde sporters is weinig harde data beschikbaar. De plaatsing op de lijst is gebaseerd op het potentieel en op het wijdverbreide gebruik zonder medische indicatie. Als geneesmiddel zonder Nederlandse registratie hoort het bovendien niet zonder arts gebruikt te worden.
Hoe werkt L-carnitine?
L-carnitine wordt al decennia als "vetverbrander" verkocht, met de gedachte dat meer carnitine leidt tot meer vettransport en dus meer vetverbranding. Die redenering klopt niet zonder meer: bij gezonde mensen is de carnitinevoorraad in de spier normaal gesproken niet de beperkende factor, en orale suppletie verhoogt het spiergehalte nauwelijks.
Onderzoek van de groep van Greenhaff in Nottingham liet zien dat het spiercarnitinegehalte pas stijgt wanneer L-carnitine langdurig wordt gecombineerd met een flinke hoeveelheid koolhydraten, waardoor insuline de opname in de spier stimuleert. In de studie van Wall en collega's (2011) gebeurde dat na 24 weken dagelijkse inname van 2 g L-carnitine-L-tartraat samen met 80 g koolhydraten.
Daarnaast is L-carnitine-L-tartraat onderzocht voor herstel na krachttraining, met enkele studies die minder spierschade-markers en minder spierpijn rapporteren. Het effect is bescheiden en niet in alle onderzoeken te reproduceren.
Gebruikelijke supplementhoeveelheden liggen tussen 1 en 3 g per dag. Bijwerkingen zijn meestal beperkt tot maagdarmklachten en soms een visachtige lichaamsgeur. Een punt van discussie is dat darmbacteriën carnitine omzetten in TMAO, een stof die in observationeel onderzoek in verband is gebracht met hart- en vaatziekten.
De verschillen naast elkaar
| Kenmerk | Meldonium | L-carnitine |
|---|---|---|
| Effect op carnitine | Verlaagt aanmaak en weefselspiegels | Levert extra carnitine |
| Energiestofwisseling | Verschuiving richting glucose | Ondersteunt vettransport (bij gezonden zelden beperkend) |
| Status in Nederland | Geen handelsvergunning | Voedingssupplement |
| WADA | Verboden (S4), altijd | Toegestaan oraal; infusies boven de grens verboden |
| Bewijs bij sporters | Zeer beperkt | Bescheiden, vooral herstel |
Het komt erop neer dat het om twee wezenlijk verschillende stoffen gaat. Wie meldonium en L-carnitine tegelijk zou innemen, werkt in feite met twee middelen die elkaars mechanisme tegenwerken.
Let op een detail in de WADA-regels: L-carnitine zelf is niet verboden, maar intraveneuze infusies of injecties van meer dan 100 ml per 12 uur zijn dat wel, ongeacht de stof, tenzij ze in een ziekenhuissetting of met dispensatie plaatsvinden.
Ook de uitscheiding verschilt. Meldonium kan door zijn lange eliminatie uit weefsels nog weken tot maanden na het stoppen in urine worden aangetoond, wat in 2016 tot een reeks spraakmakende dopingzaken leidde.
Wat betekent dit voor de praktijk?
Voor sporters die onder antidopingregels vallen, is de keuze eenvoudig: meldonium is uitgesloten. Daarnaast is het in Nederland geen geregistreerd geneesmiddel, wat betekent dat aangeboden producten van onbekende herkomst en kwaliteit zijn.
Wie L-carnitine overweegt, doet er goed aan realistische verwachtingen te hebben. Het is geen middel dat los van een energietekort vet laat verdwijnen. Een mogelijk voordeel voor herstel bij krachttraining is aannemelijk, maar klein.
- Kies bij L-carnitine voor een product met een duidelijke vorm (bijvoorbeeld L-carnitine-L-tartraat) en hoeveelheid.
- Combineer het eventueel met een koolhydraatrijke maaltijd, in lijn met het onderzoek naar spieropname.
- Wedstrijdsporters kiezen bij voorkeur een batchgetest product.
- Bij hart- en vaatziekten: overleg eerst met uw arts.
Mensen met hartklachten die over meldonium hebben gelezen, horen daarover met hun cardioloog te praten, in plaats van het middel zelf te bestellen. Er zijn in Nederland goed onderzochte, geregistreerde behandelingen voor angina en hartfalen.
Conclusies van de redactie
Meldonium remt de carnitinesynthese en verschuift de energiestofwisseling naar glucose; L-carnitine levert juist extra carnitine. Ze zijn dus geen alternatieven voor elkaar.
Meldonium staat sinds 2016 op de WADA-lijst en heeft geen handelsvergunning in Nederland. L-carnitine is als supplement toegestaan, met een bescheiden onderbouwing voor herstel.
Verwacht van L-carnitine geen wonderen bij vetverlies, en laat medische vragen over het hart over aan een cardioloog.
Lees verder in onze artikelen over supplementen en onbedoelde doping, over cafeïne versus theacrine, en over magnesium voor sportende vrouwen.
Literatuur
- Dambrova M, Makrecka-Kuka M, Vilskersts R, et al. Pharmacological effects of meldonium: biochemical mechanisms and biomarkers of cardiometabolic activity. Pharmacol Res. 2016;113(Pt B):771–780.
- Görgens C, Guddat S, Dib J, et al. Mildronate (Meldonium) in professional sports – monitoring doping control urine samples using hydrophilic interaction liquid chromatography – high resolution/high accuracy mass spectrometry. Drug Test Anal. 2015;7(11–12):973–979.
- Wall BT, Stephens FB, Constantin-Teodosiu D, et al. Chronic oral ingestion of L-carnitine and carbohydrate increases muscle carnitine content and alters muscle fuel metabolism during exercise in humans. J Physiol. 2011;589(Pt 4):963–973.
- Stephens FB, Constantin-Teodosiu D, Greenhaff PL. New insights concerning the role of carnitine in the regulation of fuel metabolism in skeletal muscle. J Physiol. 2007;581(Pt 2):431–444.
- Koeth RA, Wang Z, Levison BS, et al. Intestinal microbiota metabolism of L-carnitine, a nutrient in red meat, promotes atherosclerosis. Nat Med. 2013;19(5):576–585.
- World Anti-Doping Agency. Prohibited List. Montreal: WADA; 2016.
