Certificering van supplementen: Informed Sport, NSF en NZVT
Wie onder de dopingregels valt, kan zich geen onzuiver supplement veroorloven. Keurmerken als Informed Sport, NSF Certified for Sport en het Nederlandse NZVT beloven extra zekerheid. Maar wat wordt er precies getest, hoe groot is die zekerheid en waar liggen de grenzen? De redactie legt uit hoe het systeem werkt.
Waarom certificering bestaat
Voedingssupplementen vallen in Nederland en de rest van de Europese Unie onder de levensmiddelenwetgeving, niet onder het geneesmiddelenrecht. Een fabrikant hoeft vooraf geen dossier over werkzaamheid of zuiverheid in te dienen. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) controleert steekproefsgewijs, maar kan onmogelijk elke batch van elk product analyseren.
Voor de gemiddelde consument is dat meestal geen groot probleem. Voor een topsporter ligt het anders: volgens de Code van het Wereldantidopingagentschap (WADA) geldt strikte aansprakelijkheid. Wordt een verboden stof in uw urine aangetroffen, dan bent u verantwoordelijk, ook als die stof onbedoeld via een vervuild supplement is binnengekomen.
Onderzoek heeft laten zien dat dit risico reëel is. In een veelgeciteerde internationale studie uit 2004 bevatte ongeveer 15 procent van de geteste niet-hormonale supplementen niet-gedeclareerde prohormonen. Latere overzichtsstudies vonden steeds opnieuw stimulantia, anabole middelen en diuretica in producten die daar volgens het etiket niets mee te maken hadden.
Certificeringsprogramma's zijn ontstaan als antwoord op dit gat in het toezicht. Het idee is eenvoudig: een onafhankelijk laboratorium analyseert productiebatches op een breed panel van verboden stoffen, en alleen producten die steeds schoon blijken, mogen het keurmerk voeren.
Belangrijk is dat certificering het risico verkleint maar niet tot nul terugbrengt. Dat principe komt in dit artikel steeds terug, omdat het voor de juiste verwachtingen essentieel is.
De belangrijkste keurmerken op een rij
Er bestaan verschillende programma's, met elk een eigen herkomst en werkwijze. Voor sporters in Nederland zijn er drie die er in de praktijk toe doen, aangevuld met enkele kleinere systemen die vooral in Duitsland en daarbuiten bekend zijn.
NZVT staat voor Nederlands Zekerheidssysteem Voedingssupplementen Topsport en wordt beheerd door de Dopingautoriteit. Producten in de NZVT-databank zijn op dopinggeduide stoffen onderzocht en het bedrijf moet voldoen aan eisen voor productieprocessen. Voor Nederlandse topsporters is dit de eerste plek om te kijken.
Informed Sport is een Brits programma, gekoppeld aan het laboratorium van LGC. Het heeft een sterke internationale verspreiding en is populair bij merken die in meerdere landen verkopen. Elke batch van een gecertificeerd product wordt getest voordat die op de markt komt.
NSF Certified for Sport komt uit de Verenigde Staten en wordt gebruikt door diverse Amerikaanse profcompetities. Naast tests op verboden stoffen controleert NSF of de inhoud overeenkomt met het etiket en of het product vrij is van bepaalde verontreinigingen.
| Keurmerk | Herkomst | Wat wordt gecontroleerd | Waar te controleren |
|---|---|---|---|
| NZVT | Nederland (Dopingautoriteit) | Dopinggeduide stoffen, productieproces | Online databank van de Dopingautoriteit |
| Informed Sport | Verenigd Koninkrijk (LGC) | Elke batch op verboden stoffen | Zoekfunctie op batchnummer |
| NSF Certified for Sport | Verenigde Staten | Verboden stoffen, etiketjuistheid, contaminanten | Productdatabase van NSF |
| Kölner Liste | Duitsland | Steekproefsgewijze analyse, publicatie van resultaten | Openbare productlijst |
Hoe een batch wordt getest
De kern van elk programma is laboratoriumanalyse, meestal met vloeistofchromatografie gekoppeld aan massaspectrometrie. Daarmee kunnen zeer lage concentraties van honderden stoffen tegelijk worden opgespoord. De gevoeligheid ligt vaak in het bereik dat relevant is voor een positieve dopingtest.
Het testpanel bevat doorgaans anabole steroïden en prohormonen, stimulantia, bèta-2-agonisten, diuretica, SARM's en andere stoffen die op de WADA-lijst staan. De panels worden periodiek bijgewerkt, omdat er telkens nieuwe designerstoffen op de markt verschijnen.
Er is een wezenlijk verschil tussen het testen van elke batch en het testen van steekproeven. Bij batchtesting krijgt iedere productieronde een eigen certificaat; bij steekproeven wordt periodiek een monster uit de markt of de fabriek genomen. Batchtesting biedt meer zekerheid, maar is duurder en dus niet bij elk merk standaard.
Naast laboratoriumwerk beoordelen de meeste programma's ook het productieproces. Een fabriek waarin zowel gewone eiwitpoeders als stimulerende pre-workouts of prohormonen worden gemaakt, heeft een groter risico op kruisbesmetting. Audits en eisen aan reiniging van productielijnen zijn daarom vaak onderdeel van de certificering.
Ten slotte wordt het resultaat openbaar gemaakt in een databank. Juist dat maakt het systeem bruikbaar: u kunt zelf nagaan of het specifieke product en liefst ook het batchnummer dat u in handen hebt, daadwerkelijk getest is.
Wat een keurmerk niet garandeert
Het eerste en belangrijkste punt: geen enkel programma kan een absolute garantie geven. De programma's zeggen dit zelf ook expliciet. Een analyse spoort alleen stoffen op die in het panel zitten en boven de detectiegrens liggen, en een monster vertegenwoordigt nooit elke afzonderlijke verpakking.
Een keurmerk zegt ook weinig over werkzaamheid. Een gecertificeerd product kan schoon zijn en toch geen enkel aantoonbaar effect hebben. Of een supplement zinvol is, hangt af van het wetenschappelijk bewijs voor de werkzame stof, de dosis en uw persoonlijke situatie.
Daarnaast kan een product legaal en gecertificeerd zijn, maar een stof bevatten die in een bepaalde sport of situatie problemen geeft. Denk aan cafeïne bij jonge sporters of bepaalde plantenextracten bij mensen die geneesmiddelen gebruiken. Certificering beoordeelt dopingrisico, niet medische geschiktheid.
- Een keurmerk verlaagt de kans op onbedoelde doping, maar sluit die niet volledig uit.
- Het keurmerk zegt niets over effectiviteit of prijs-kwaliteitverhouding.
- Logo's op webshops of verpakkingen kunnen verouderd of zelfs onterecht zijn.
- Voor de eindverantwoordelijkheid blijft de WADA-Code onverkort gelden.
Juist om die reden adviseren sportorganisaties om supplementgebruik altijd te beperken tot wat aantoonbaar nodig is. Het IOC-consensusstatement uit 2018 benadrukt dat een voedingsdeskundige of sportarts de afweging tussen nut en risico moet helpen maken.
Praktische controle voor sporters
Voor een sporter die getest kan worden, loont een vaste routine. Vertrouw niet alleen op het logo op de verpakking of in een advertentie, maar controleer de status zelf in de officiële databank van het programma. Noteer daarbij de productnaam en het batch- of lotnummer.
Bewaar van elk supplement dat u gebruikt de verpakking of op zijn minst een foto van het etiket met batchnummer en houdbaarheidsdatum. Mocht er ooit een positieve test volgen, dan kan dat bewijs helpen om aan te tonen hoe een stof in uw lichaam is gekomen. In sommige gevallen kan dat de sanctie verlichten.
Wees extra kritisch bij productcategorieën met een hoog risico: pre-workouts, vetverbranders, testosteronboosters en producten met termen als "anabool" of "hormonaal". Juist in deze groepen worden het vaakst verboden stoffen aangetroffen, gecertificeerd of niet.
Voor Nederlandse sporters is de Dopingautoriteit een vanzelfsprekend aanspreekpunt. Via haar voorlichting en de NZVT-databank krijgt u actuele informatie, en sporters in een nationale testpool kunnen ook persoonlijk advies vragen.
Conclusies van de redactie
Certificeringsprogramma's zoals NZVT, Informed Sport en NSF Certified for Sport vullen een gat in het toezicht op supplementen. Ze maken het risico op onbedoelde doping aantoonbaar kleiner, vooral wanneer elke batch wordt getest.
Tegelijk is een keurmerk geen vrijbrief. Het zegt niets over werkzaamheid, het dekt niet alle denkbare stoffen en het neemt de persoonlijke verantwoordelijkheid van de sporter niet weg.
De verstandigste strategie is daarom drieledig: gebruik zo weinig supplementen als nodig, kies dan bij voorkeur gecertificeerde producten en controleer zelf de databank in plaats van te vertrouwen op marketing.
Wilt u verder lezen? De redactie raadt onze artikelen aan over supplementen en het risico op onbedoelde doping, over cafeïne in de wedstrijdsport en over hoe u een supplementetiket kritisch leest.
Literatuur
- Geyer H, Parr MK, Mareck U, Reinhart U, Schrader Y, Schänzer W. Analysis of non-hormonal nutritional supplements for anabolic-androgenic steroids – results of an international study. Int J Sports Med. 2004;25(2):124–129.
- Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
- Martínez-Sanz JM, Sospedra I, Ortiz CM, Baladía E, Gil-Izquierdo A, Ortiz-Moncada R. Intended or unintended doping? A review of the presence of doping substances in dietary supplements used in sports. Nutrients. 2017;9(10):1093.
- Outram S, Stewart B. Doping through supplement use: a review of the available empirical data. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2015;25(1):54–59.
- Garthe I, Maughan RJ. Athletes and supplements: prevalence and perspectives. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2018;28(2):126–138.
- Cohen PA, Travis JC, Venhuis BJ. A methamphetamine analog (N,α-diethyl-phenylethylamine) identified in a mainstream dietary supplement. Drug Test Anal. 2014;6(7-8):805–807.
- World Anti-Doping Agency. World Anti-Doping Code 2021. Montreal: WADA; 2021.
- https://farmaciaitaliano.com/categorie/iniezione-di-steroidi/oxymetholone/
