Bijwerkingen van glutamine
Glutamine geldt als een van de veiligste sportsupplementen: het is een aminozuur dat het lichaam zelf in grote hoeveelheden maakt. Toch zijn er bijwerkingen, risicogroepen en situaties waarin terughoudendheid nodig is. De redactie zet de stand van de wetenschap op een rij.
Glutamine in het kort
Glutamine is het meest voorkomende vrije aminozuur in het menselijk lichaam. Het wordt in grote hoeveelheden aangemaakt in de skeletspieren en dient als brandstof voor snel delende cellen, zoals die van het darmslijmvlies en het afweersysteem. Daarnaast speelt het een rol in de stikstofhuishouding en het zuur-basenevenwicht van de nieren.
Omdat glutamine zo'n centrale rol heeft, is het al jaren populair als sportsupplement. De gedachte is dat zware training de glutaminevoorraad uitput en dat aanvulling herstel, spieropbouw en weerstand zou verbeteren. Gecontroleerde studies bij gezonde krachtsporters vonden echter geen extra effect op spiermassa of kracht ten opzichte van placebo.
Een gemiddelde Nederlandse voeding met vlees, zuivel, peulvruchten en granen levert al enkele grammen glutamine per dag. Daarbovenop maakt het lichaam zelf ruim voldoende aan, behalve in situaties van ernstige ziekte, brandwonden of grote operaties.
Dat glutamine voor de meeste sporters weinig toevoegt, betekent niet dat het zonder gevolgen is. Hieronder bespreken we wat er bekend is over bijwerkingen en wie extra voorzichtig moet zijn.
Veelvoorkomende bijwerkingen
Bij gezonde volwassenen wordt glutamine in gebruikelijke hoeveelheden doorgaans goed verdragen. Een risicobeoordeling van Shao en Hathcock (2008) kwam tot een waarnemingsniveau zonder bijwerkingen van ongeveer 14 g per dag als aanvullende inname, gebaseerd op beschikbare humane studies.
De meest gerapporteerde klachten zijn van maag-darmaard. Vooral bij grote porties in één keer melden gebruikers een opgeblazen gevoel, winderigheid, misselijkheid of juist verstopping. Het verdelen over meerdere momenten per dag verkleint die kans.
- Opgeblazen gevoel en winderigheid
- Misselijkheid, vooral op een lege maag
- Buikkrampen of veranderd ontlastingspatroon
- Zelden hoofdpijn of duizeligheid
- Allergische huidreacties zijn uitzonderlijk
Meestal verdwijnen deze klachten vanzelf na verlaging van de hoeveelheid of na stoppen. Aanhoudende of ernstige klachten zijn een reden om contact op te nemen met de huisarts.
Wie moet voorzichtig zijn?
Bij een aantal groepen is voorzichtigheid geboden, omdat glutamine wordt omgezet in glutamaat en ammoniak. Mensen met ernstige leverziekte, met name levercirrose of een voorgeschiedenis van hepatische encefalopathie, kunnen ammoniak minder goed afbreken. Extra glutamine kan bij hen in theorie de ammoniakbelasting verhogen.
Ook bij nierziekte is terughoudendheid verstandig, omdat de nieren een rol spelen in de verwerking van stikstofhoudende stoffen. Daarnaast zijn er groepen voor wie te weinig veiligheidsgegevens bestaan.
| Groep | Reden voor voorzichtigheid | Advies |
|---|---|---|
| Ernstige leverziekte | Verhoogde ammoniakbelasting | Niet gebruiken zonder arts |
| Nierfunctiestoornis | Stikstofverwerking verminderd | Overleg met nefroloog |
| Epilepsie, bipolaire stoornis | Glutamaat als neurotransmitter, theoretisch risico | Bespreek met behandelaar |
| Zwangerschap, borstvoeding | Onvoldoende gegevens | Vermijden zonder medische reden |
| Kanker (actieve behandeling) | Tumorcellen gebruiken glutamine | Alleen op advies oncoloog |
Een bijzonder aandachtspunt is de intensive care. De grote REDOXS-studie (2013) bij ernstig zieke patiënten met multi-orgaanfalen vond een hogere sterfte in de groep die hoge doses glutamine kreeg. Die resultaten gelden niet voor gezonde sporters, maar laten zien dat "lichaamseigen" niet hetzelfde is als "onschadelijk in elke dosis".
Interacties en productkwaliteit
Er zijn weinig goed gedocumenteerde interacties tussen glutamine en geneesmiddelen. Theoretisch zou glutamine de werking van anti-epileptica kunnen beïnvloeden, en er is discussie over het gebruik naast bepaalde chemotherapieën. Overleg bij gebruik van medicatie daarom met uw apotheker.
Wie lactulose gebruikt bij leverziekte, moet glutamine zeker vermijden zonder overleg, omdat beide middelen tegengesteld kunnen werken op de ammoniakhuishouding.
Kwaliteit is bij glutamine meestal minder problematisch dan bij complexe formules, omdat het om één eenvoudig aminozuur gaat dat via fermentatie wordt geproduceerd. Toch geldt ook hier: wedstrijdsporters kiezen bij voorkeur een product dat per batch is getest op verboden stoffen.
Glutamine in "recoverydranken" of combinatieproducten wordt vaak aangevuld met cafeïne, kreatine of andere stoffen. Eventuele bijwerkingen zijn dan lastig toe te schrijven aan één ingrediënt.
Is glutamine het risico waard?
Voor de gemiddelde gezonde sporter is het risico van glutamine laag, maar het verwachte voordeel ook. Studies bij krachtsporters vonden geen meerwaarde voor spieropbouw, en de effecten op het afweersysteem na duurinspanning zijn wisselend.
Er zijn situaties waarin glutamine wel een plaats kan hebben, zoals bij bepaalde darmaandoeningen of in de klinische voeding. Die toepassingen horen onder begeleiding van een arts of diëtist plaats te vinden.
Wie glutamine toch wil gebruiken, begint met een bescheiden hoeveelheid van enkele grammen per portie, verdeeld over de dag, en let op maag-darmklachten. Ga niet boven de hoeveelheden waarvoor veiligheidsgegevens beschikbaar zijn.
Vaak levert investeren in de basis meer op: voldoende totaal eiwit, voldoende energie, slaap en een slim opgebouwd trainingsschema. Een volwaardige eiwitbron levert bovendien al glutamine mee.
Conclusies van de redactie
Glutamine wordt door gezonde volwassenen meestal goed verdragen; maag-darmklachten zijn de meest voorkomende bijwerking, vooral bij grote porties.
Mensen met ernstige lever- of nierziekte, neurologische aandoeningen of kanker horen glutamine alleen op medisch advies te gebruiken. Bij ernstig zieke patiënten is hoge dosering zelfs met nadelige uitkomsten in verband gebracht.
Het voordeel voor gezonde krachtsporters is klein of afwezig, dus weeg het nut zorgvuldig af tegen kosten en mogelijke klachten.
Verder lezen? Bekijk onze artikelen over L-theanine, over magnesium voor vrouwen en over cystatine C als nierwaarde bij sporters.
Literatuur
- Shao A, Hathcock JN. Risk assessment for the amino acids taurine, L-glutamine and L-arginine. Regul Toxicol Pharmacol. 2008;50(3):376–399.
- Gleeson M. Dosing and efficacy of glutamine supplementation in human exercise and sport training. J Nutr. 2008;138(10):2045S–2049S.
- Candow DG, Chilibeck PD, Burke DG, et al. Effect of glutamine supplementation combined with resistance training in young adults. Eur J Appl Physiol. 2001;86(2):142–149.
- Heyland D, Muscedere J, Wischmeyer PE, et al. A randomized trial of glutamine and antioxidants in critically ill patients. N Engl J Med. 2013;368(16):1489–1497.
- Castell LM, Newsholme EA. The effects of oral glutamine supplementation on athletes after prolonged, exhaustive exercise. Nutrition. 1997;13(7–8):738–742.
