Striae bij sporters: oorzaken en het verband met belasting en farmacologie
Striae, in de volksmond vaak zwangerschapsstrepen genoemd, komen bij sporters opvallend vaak voor: op de schouders, de borst, de oksels en de bovenbenen. Ze zijn medisch meestal onschuldig, maar kunnen soms een signaal zijn van hormonale verstoringen of geneesmiddelengebruik. De redactie zet oorzaken, risicofactoren en behandelopties op een rij.
Wat zijn striae?
Striae distensae zijn littekenachtige strepen in de huid die ontstaan wanneer de lederhuid sneller wordt uitgerekt dan het bindweefsel kan bijhouden. In de diepere huidlaag scheuren collageen- en elastinevezels, waarna het lichaam het gebied herstelt met minder elastisch weefsel.
In de vroege fase zijn de strepen rood, roze of paarsachtig en soms licht verheven of jeukend. Dermatologen spreken dan van striae rubrae. Na maanden tot jaren vervagen ze tot dunne, zilverwitte en iets ingezonken lijnen, de striae albae. Die late fase is veel moeilijker te behandelen.
Striae komen bij een groot deel van de bevolking voor. Ze ontstaan vaak in de puberteit, tijdens zwangerschap en bij snelle gewichtstoename. Erfelijkheid speelt een duidelijke rol: wie familieleden met striae heeft, krijgt ze zelf ook vaker.
Bij sporters is de locatie vaak typerend. Bij krachtsporters verschijnen ze rond de overgang van borst naar schouder en aan de binnenzijde van de bovenarm, bij sprinters en wielrenners eerder op de dijen en de billen.
Mechanische belasting en snelle groei
De belangrijkste factor bij sporters is snelheid. Spieren kunnen bij intensieve krachttraining in relatief korte tijd in omvang toenemen, en de huid die erover ligt, moet meegroeien. Gaat dat geleidelijk, dan past de huid zich aan; gaat het snel, dan overschrijdt de rek het aanpassingsvermogen.
Ook snelle veranderingen in lichaamsgewicht spelen mee. Een bulkfase met een groot calorieoverschot, waarbij zowel spier- als vetmassa toeneemt, legt extra spanning op de huid van romp en ledematen. Gewichtsklassesporters die herhaaldelijk aankomen en weer afvallen, vormen een herkenbare risicogroep.
Jonge sporters in de groeispurt hebben een dubbel risico. De lengtegroei rekt de huid al op, en een gelijktijdig zwaar trainingsprogramma kan daar spiergroei aan toevoegen. Striae op de onderrug en de knieën zijn bij tieners dan ook zeer gebruikelijk.
Niet iedereen met dezelfde trainingsbelasting krijgt striae. Huidtype, genetische aanleg voor de samenstelling van collageen en hormonale factoren bepalen samen hoe kwetsbaar de huid is. Dat verklaart waarom twee sporters met hetzelfde schema heel verschillend kunnen reageren.
Hormonen en farmacologie
Glucocorticoïden zijn de bekendste farmacologische oorzaak van striae. Deze ontstekingsremmers remmen de aanmaak van collageen door fibroblasten en maken de huid dunner. Bij langdurig gebruik van tabletten of bij intensief gebruik van sterke corticosteroïdcrèmes, vooral in huidplooien, kunnen brede striae ontstaan. Hetzelfde beeld zien artsen bij de ziekte van Cushing, waarbij het lichaam zelf te veel cortisol aanmaakt.
Ook anabole androgene steroïden worden in de dermatologische literatuur in verband gebracht met striae. Ze kunnen een zeer snelle toename van spiermassa veroorzaken en beïnvloeden daarnaast de huid zelf, onder meer via talgproductie en het bindweefsel. In Nederland zijn deze middelen receptplichtig en in de sport verboden volgens de WADA-lijst. Striae zijn bovendien nog het minst ernstige risico: hart- en vaatschade, leverproblemen en langdurige onderdrukking van de eigen hormoonproductie wegen veel zwaarder.
Groeihormoon en insuline worden soms buiten medisch toezicht door sporters gebruikt. Over hun directe effect op striae is weinig betrouwbaar onderzoek, maar ook hier speelt snelle weefselgroei mee. Bij insuline geldt dat oneigenlijk gebruik ernstige hypoglykemie kan veroorzaken, met risico op bewustzijnsverlies en overlijden.
| Factor | Mogelijk mechanisme | Opmerking |
|---|---|---|
| Glucocorticoïden (systemisch of sterke crème) | Remming van collageensynthese, dunnere huid | Goed gedocumenteerd; alleen op voorschrift gebruiken |
| Ziekte van Cushing | Overmaat eigen cortisol | Brede, paarse striae zijn een waarschuwingssignaal |
| Anabole androgene steroïden | Snelle spiergroei, invloed op huid | Verboden in de sport, aanzienlijke gezondheidsrisico's |
| Snelle bulk- of afvalfase | Mechanische rek | Geleidelijk opbouwen verlaagt het risico |
Gewone sportvoedingssupplementen zoals eiwitpoeder of creatine veroorzaken zelf geen striae. Creatine kan wel enige gewichtstoename door vochtretentie in de spier geven, maar dat verloopt doorgaans te geleidelijk om een rol van betekenis te spelen.
Preventie en behandeling
Volledige preventie is niet altijd mogelijk, zeker niet bij een sterke erfelijke aanleg. Wel kunt u de belasting voor de huid beperken. Het belangrijkste principe is geleidelijkheid: laat lichaamsgewicht en spieromvang in een rustig tempo toenemen en vermijd extreme schommelingen.
- Streef in een opbouwfase naar een bescheiden calorieoverschot in plaats van een maximale bulk.
- Vermijd herhaald snel aankomen en afvallen rond wedstrijden.
- Zorg voor voldoende eiwit, vitamine C en zink, die nodig zijn voor de collageenvorming.
- Gebruik corticosteroïdcrèmes alleen zoals voorgeschreven, niet langdurig op eigen houtje.
Voor smeersels en oliën is het bewijs beperkt. Een overzichtsartikel uit 2016 vond voor sommige topische middelen, zoals preparaten met hyaluronzuur of Centella asiatica, enige aanwijzingen voor preventie, maar de studies waren klein en van wisselende kwaliteit. Gewone vochtinbrengende crèmes kunnen de huid soepel houden zonder dat ze striae betrouwbaar voorkomen.
Voor behandeling van bestaande striae zijn er meerdere opties bij de dermatoloog. In de rode fase kan tretinoïne (een vitamine A-zuur) op recept helpen, en verschillende lasertechnieken, microneedling en radiofrequente behandelingen kunnen het uiterlijk verbeteren. Volledig verdwijnen doen striae vrijwel nooit; het doel is ze minder opvallend te maken. Tretinoïne is niet geschikt tijdens zwangerschap.
Wanneer naar de huisarts?
De meeste striae bij sporters zijn een cosmetisch probleem dat geen medische behandeling nodig heeft. Er zijn echter situaties waarin het verstandig is uw huisarts te raadplegen, omdat de strepen dan kunnen wijzen op een onderliggende aandoening.
Brede, donkerpaarse striae op buik, flanken of oksels die zonder duidelijke reden verschijnen, verdienen aandacht. Zeker in combinatie met gewichtstoename op de romp, een rond gezicht, hoge bloeddruk, spierzwakte of gemakkelijk blauwe plekken kan een arts onderzoek naar de cortisolhuishouding overwegen.
Gebruikt u medicijnen of andere middelen en ziet u in korte tijd veel nieuwe striae ontstaan, bespreek dat dan open met uw arts. Een huisarts of sportarts heeft beroepsgeheim en kan alleen goed adviseren als het volledige beeld bekend is. Dat geldt ook voor middelen die buiten een recept om zijn gebruikt.
Ten slotte kan psychische last een reden zijn om hulp te zoeken. Sommige sporters schamen zich voor hun striae. Een dermatoloog kan realistisch uitleggen wat behandelingen wel en niet kunnen bereiken.
Conclusies van de redactie
Striae bij sporters ontstaan vooral door snelle mechanische rek van de huid bij spiergroei en gewichtsschommelingen, aangevuld met erfelijke aanleg.
Farmacologie kan het risico duidelijk vergroten. Glucocorticoïden zijn een goed gedocumenteerde oorzaak, en anabole steroïden worden er eveneens mee in verband gebracht, naast veel ernstigere gezondheidsrisico's.
Geleidelijke progressie, een uitgebalanceerd voedingspatroon en terughoudend gebruik van corticosteroïdcrèmes zijn de meest realistische preventie. Bestaande striae kunnen bij de dermatoloog minder zichtbaar worden gemaakt, maar zelden volledig verdwijnen.
De redactie raadt ook onze artikelen aan over tendinitis bij krachtsporters, over de gezondheidsrisico's van anabole steroïden en over collageensupplementen voor huid en pezen.
Literatuur
- Al-Himdani S, Ud-Din S, Gilmore S, Bayat A. Striae distensae: a comprehensive review and evidence-based evaluation of prophylaxis and treatment. Br J Dermatol. 2014;170(3):527–547.
- Elsaie ML, Baumann LS, Elsaaiee LT. Striae distensae (stretch marks) and different modalities of therapy: an update. Dermatol Surg. 2009;35(4):563–573.
- Ud-Din S, McGeorge D, Bayat A. Topical management of striae distensae (stretch marks): prevention and therapy of striae rubrae and albae. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2016;30(2):211–222.
- Hengge UR, Ruzicka T, Schwartz RA, Cork MJ. Adverse effects of topical glucocorticosteroids. J Am Acad Dermatol. 2006;54(1):1–15.
- Melnik B, Jansen T, Grabbe S. Abuse of anabolic-androgenic steroids and bodybuilding acne: an underestimated health problem. J Dtsch Dermatol Ges. 2007;5(2):110–117.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
