Tendinitis: preventie, diagnose en wanneer naar de dokter
Peesklachten zijn een van de meest voorkomende redenen waarom sporters tijdelijk moeten stoppen. Toch is er veel misverstand: over de naam, over rust en over injecties. De redactie legt uit wat er in een overbelaste pees gebeurt en hoe u klachten herkent, voorkomt en laat behandelen.
Tendinitis of tendinopathie?
In de spreekkamer en op de sportclub wordt elke pijnlijke pees al snel "tendinitis" genoemd. Strikt genomen betekent die term een peesontsteking. Weefselonderzoek bij langer bestaande peesklachten liet echter zien dat klassieke ontstekingscellen vaak ontbreken; in plaats daarvan is er sprake van een verstoorde peesstructuur. Daarom spreken sportartsen en fysiotherapeuten tegenwoordig liever van tendinopathie.
Die naamswijziging is geen semantisch detail. Wie denkt dat het om een ontsteking gaat, grijpt snel naar rust en ontstekingsremmers. Wie begrijpt dat de pees haar belastbaarheid kwijt is, kiest eerder voor een geleidelijk opgebouwd oefenprogramma.
Veelvoorkomende locaties bij sporters zijn de achillespees, de patellapees (jumper's knee), de peesaanhechtingen aan de elleboog (tennis- en golferselleboog), de schouder (rotator cuff) en de heup (gluteale tendinopathie).
Peesklachten ontwikkelen zich meestal geleidelijk. Juist daardoor worden ze lang genegeerd, totdat de pijn het sporten belemmert.
Oorzaken en risicofactoren
De belangrijkste oorzaak is een mismatch tussen belasting en belastbaarheid. Een pees past zich langzamer aan dan spieren; een snelle toename in trainingsvolume, intensiteit of explosieve oefeningen kan de pees overvragen.
- Plotselinge stijging in trainingsomvang of -intensiteit
- Veel sprongen, sprints of richtingsveranderingen
- Verandering van ondergrond, schoeisel of materiaal
- Hogere leeftijd en verminderde kuit- of heupkracht
- Metabole factoren zoals diabetes, overgewicht en verhoogd cholesterol
- Bepaalde geneesmiddelen, waaronder fluorochinolon-antibiotica
Die laatste groep verdient aandacht. Een Nederlandse studie van Van der Linden en collega's (2003) vond een verhoogd risico op achillespeesruptuur bij gebruik van chinolonen, vooral bij ouderen die tegelijk orale corticosteroïden gebruikten. Ook het gebruik van anabole steroïden wordt in casuïstiek in verband gebracht met peesrupturen, onder meer doordat spierkracht sneller toeneemt dan de peesbelastbaarheid.
Herstel en slaap spelen eveneens een rol. Wie structureel te weinig herstelt, geeft de pees minder gelegenheid om zich aan te passen.
Preventie in de praktijk
Preventie draait om geleidelijke opbouw. Een vuistregel die veel trainers hanteren, is het voorkomen van grote sprongen in de wekelijkse belasting. Na een blessure, vakantie of ziekte geldt dat extra: de pees is dan vaak minder belastbaar dan het gevoel doet vermoeden.
Krachttraining is de beste peesbescherming. Zware, langzame oefeningen zoals kuitheffen en squats stimuleren de aanpassing van het peesweefsel. Ook bij duursporters die weinig aan krachttraining doen, is het zinvol om dit structureel in te bouwen.
Let op signalen. Ochtendstijfheid van een pees of pijn bij de eerste stappen na het opstaan zijn vroege waarschuwingen. Op dat moment kan het aanpassen van de belasting vaak voorkomen dat klachten chronisch worden.
Voeding speelt een ondersteunende rol: voldoende energie en eiwit. Er wordt onderzoek gedaan naar collageen of gelatine met vitamine C vóór de training, maar het bewijs is nog voorlopig.
Diagnose: hoe wordt tendinopathie vastgesteld?
De diagnose is in de eerste plaats klinisch. Een huisarts, sportarts of fysiotherapeut vraagt naar het ontstaan van de klachten en de relatie met belasting, en onderzoekt de pees op drukpijn, zwelling en pijn bij belasting, bijvoorbeeld bij eenbenig hinken of springen.
Beeldvorming is niet altijd nodig. Echografie kan structurele veranderingen en verdikking laten zien, maar die veranderingen komen ook voor bij mensen zonder klachten. Een echo moet dus altijd in samenhang met het klinische beeld worden beoordeeld.
| Locatie | Typische klacht | Te onderscheiden van |
|---|---|---|
| Achillespees | Pijn en stijfheid boven de hiel | Bursitis, (partiële) ruptuur |
| Patellapees | Pijn onder de knieschijf bij springen | Patellofemorale pijn |
| Laterale elleboog | Pijn bij grijpen en tillen | Zenuwbeknelling, gewrichtsproblemen |
| Schouder | Pijn bij heffen boven het hoofd | Kapsulitis, instabiliteit |
MRI wordt gereserveerd voor twijfelgevallen of voorafgaand aan een eventuele operatie.
Behandeling en wanneer naar de dokter
De basis van de behandeling is belastingsmanagement en een gestructureerd oefenprogramma. Klassieke excentrische oefeningen, beschreven door Alfredson voor de achillespees, en later zware, langzame krachtoefeningen, hebben de beste onderbouwing. Herstel duurt vaak maanden; geduld is onderdeel van de behandeling.
Pijnstillers kunnen tijdelijk verlichting geven. Corticosteroïdinjecties geven op korte termijn pijnvermindering, maar een overzichtsstudie in The Lancet (2010) liet zien dat het resultaat op langere termijn bij bijvoorbeeld tenniselleboog slechter kon zijn dan bij afwachten. Ze worden daarom terughoudend toegepast.
Ga direct naar een arts bij een plotselinge knal of zweepslaggevoel in de kuit, onvermogen om op de tenen te staan, duidelijke zwelling met roodheid en warmte, koorts, of klachten na het starten met een antibioticum. Dat kan wijzen op een ruptuur of een infectie.
Ook als klachten na zes tot acht weken aangepaste belasting niet verbeteren, is een bezoek aan de huisarts of sportarts zinvol. Vaak kan een fysiotherapeut het oefenprogramma daarna verder begeleiden.
Conclusies van de redactie
Wat in de volksmond tendinitis heet, is meestal een tendinopathie: een overbelaste pees met verstoorde structuur, eerder dan een klassieke ontsteking.
Geleidelijke trainingsopbouw en structurele krachttraining zijn de belangrijkste preventieve maatregelen. Let daarnaast op medicatie zoals fluorochinolonen.
Behandeling is vooral oefentherapie met geduld. Bij acute hevige pijn, een knal, of klachten na antibiotica: direct naar de arts.
Interessante vervolgonderwerpen: onze artikelen over magnesium voor vrouwen, over glutamine en herstel, en over risico's van anabole middelen voor pezen en gewrichten.
Literatuur
- Khan KM, Cook JL, Kannus P, Maffulli N, Bonar SF. Time to abandon the "tendinitis" myth. BMJ. 2002;324(7338):626–627.
- Cook JL, Purdam CR. Is tendon pathology a continuum? A pathology model to explain the clinical presentation of load-induced tendinopathy. Br J Sports Med. 2009;43(6):409–416.
- Alfredson H, Pietilä T, Jonsson P, Lorentzon R. Heavy-load eccentric calf muscle training for the treatment of chronic Achilles tendinosis. Am J Sports Med. 1998;26(3):360–366.
- Coombes BK, Bisset L, Vicenzino B. Efficacy and safety of corticosteroid injections and other injections for management of tendinopathy: a systematic review of randomised controlled trials. Lancet. 2010;376(9754):1751–1767.
- van der Linden PD, Sturkenboom MC, Herings RM, et al. Increased risk of achilles tendon rupture with quinolone antibacterial use, especially in elderly patients taking oral corticosteroids. Arch Intern Med. 2003;163(15):1801–1807.
